Funda Tabak
İçindekiler
Dört yaşında bir çocuğa büyüyünce ne olmak istediğini sorduğunuzda, alacağınız cevap çoğu zaman bir meslekten çok bir hayaldir. Doktor, hemşire, öğretmen, pilot, astronot … Çocuğun henüz tanımadığı dünyadan seçebildiği birkaç ihtimal. Peki, bir çocuğun gelecekte yapabileceği işleri yalnızca hayal gücü mü belirler, yoksa karşılaştığı insanlar ve erişebildiği fırsatlar da bu sınırları çizer mi?
İngiltere’de çocukların iş hayatını tanıma yaşı tartışılıyor. Eski sağlık bakanı Alan Milburn, kariyer eğitimine ilkokulda başlanmasını öneriyor. Öneri, çocukların farklı meslekleri erken yaşta tanımasını hedefliyor. Ancak tartışma yalnızca meslekleri tanıtmakla sınırlı değil. Okulların rolü, genç işsizliği ve fırsat eşitliği de gündemde.
Kariyer eğitimi neden yeniden tartışılıyor?
İngiltere’de gençlerin çalışma hayatına geçişi, yalnızca eğitim sisteminin değil, ülkenin ekonomik ve sosyal politikalarının da gündeminde. Alan Milburn’ün Mayıs 2026’da yayımlanan ara raporuna göre, 2025 sonu itibarıyla 15–24 yaş grubunda 957 bin genç eğitimde, istihdamda veya mesleki eğitimde değildi. Bu grup, İngilizcede NEET olarak tanımlanıyor.
İngiltere’de gençlerin eğitimden iş hayatına geçişindeki sorunlar uzun süredir devam ediyor. Çalışma ve Emeklilik Bakanlığının (DWP) Ağustos 2026’da yayımladığı rapora göre, 2025’in sonunda Birleşik Krallık’ta 16–24 yaş grubundaki gençlerin yüzde 12,8’i NEET grubundaydı. Bu oran, Avrupa Birliği’nin 15–24 yaş grubu için açıkladığı yüzde 9’luk ortalamanın üzerindeydi. Rapor ayrıca NEET grubundaki gençlerin yüzde 60’ının daha önce hiç çalışmadığını belirtiyor. Bu veriler, gençlerin iş hayatına ilk adımı atmasını kolaylaştırmanın önemini ortaya koyuyor. Kaynak: DWP – Young People and Work: Interim Report
Grafik 2 — Birleşik Krallık ve AB’de NEET oranları
Sorun yalnızca gençlerin iş bulamaması değil. Rapor, gençlerin bir bölümünün daha önce hiç çalışmadığına ve eğitim ile iş hayatı arasındaki geçişin zayıfladığına dikkat çekiyor.
Milburn’ün önerileri bu geçişi daha erken yaşlarda desteklemeyi hedefliyor. İlkokullarda işverenlerin çocuklarla buluşması, farklı meslekleri tanıtması ve kısa deneyimler sunması; 14–16 yaş grubunda ise gerçek işyerlerinde deneyim kazanılması öneriliyor.
Bu yaklaşımın iki ayrı hedefi var: Çocukların önlerindeki meslek seçeneklerini genişletmek ve gençlerin çalışma hayatına ilişkin gerçek deneyim kazanmasını sağlamak.
Meslekleri tanımak başka, işe hazırlanmak başka
Bir çocuğun bir mühendisle tanışması veya bir hastanede sağlık çalışanlarının ne yaptığını görmesi, daha önce düşünmediği meslekleri keşfetmesini sağlayabilir. Bu, kariyer eğitiminin ilk aşaması: ufuk açmak.
Gerçek işyeri deneyimi ise farklı bir şey gerektiriyor. Öğrencinin sorumluluk alması, iletişim kurması, geri bildirim alması ve bir işyerinin beklentilerini görmesi gerekiyor.
Bu iki hedefi birbirine karıştırmamak önemli. İlkokuldaki meslek tanıtımı, çocuğun gelecekteki mesleğini seçmesi anlamına gelmez. Benzer biçimde, bir işyerinde geçirilen süre de tek başına öğrencinin işe hazır olduğunu göstermez.
Nitekim hükümetin eğitim profesyonelleriyle yaptığı ankette öğretmenlerin yüzde 73’ü müfredatın gençleri istihdama hazırlamaya yeterince odaklanmadığını düşünüyor. Yüzde 92’si ise 16 yaşından önce daha fazla uygulamalı veya mesleki öğrenme yolu sunulmasını destekliyor. (İngiltere Eğitim Profesyonelleri Araştırması, Ağustos 2026)
Rapor, gençleri iş hayatına hazırlamanın yalnızca kariyer tavsiyesi vermekten ibaret olmadığını da gösteriyor. OECD’nin 2022 PISA verilerine dayanan karşılaştırmasına göre, Birleşik Krallık’taki öğrenciler iş yerini ziyaret etme veya iş gölgeleme gibi deneyimlere birçok OECD ülkesindeki akranlarından daha az katılıyor. DWP, bu fırsatların özellikle dezavantajlı öğrenciler için sınırlı kaldığına dikkat çekiyor. Dolayısıyla kariyer eğitiminin etkisi, çocuklara meslekleri anlatmak kadar onları gerçek iş ortamlarıyla buluşturabilmeye de bağlı. Kaynak: DWP raporu, Şekil 16; OECD verileri
Bu veriler, kariyer eğitiminin güçlendirilmesine yönelik desteği gösteriyor. Ancak uygulamanın nasıl tasarlanması gerektiğini tek başına açıklamıyor.
Zorunlu iş deneyiminin önündeki üç engel
İşverenlerin okullara gelmesi ve öğrencilerin işyerlerinde deneyim kazanması makul bir hedef gibi görünebilir. Fakat bu fırsatları herkes için erişilebilir ve nitelikli hale getirmek, önerinin kendisinden daha zor olabilir.
1. İşverenlerin kapasitesi
Bir okulda mesleğini anlatmakla bir öğrenciyi işyerinde ağırlamak aynı sorumluluk değil. Gerçek iş deneyimi zaman, gözetim, geri bildirim ve uygun çalışma koşulları gerektiriyor. Büyük şirketler bu süreç için özel programlar oluşturabilirken küçük işletmeler aynı kapasiteye sahip olmayabilir.
İş deneyimi zorunlu hale getirilirse yeterli sayıda yerin bulunması ve öğrencilerin yalnızca bir işyerine yerleştirilmekle kalmayıp anlamlı bir deneyim kazanması da güvence altına alınmalı.
2. Okulların iş yükü
Yeni bir kariyer eğitimi programı, müfredatta zaman ve kaynak gerektiriyor. Üstelik Milburn’ün önerileri yalnızca meslekleri tanıtmakla sınırlı değil; okulların gelecekte işsiz kalma riski taşıyabilecek çocukları erken fark etmesi de tartışılıyor. (The Guardian, 7 Ağustos 2026)
DWP raporu, eğitimdeki güçlüklerle gençlik dönemindeki işsizlik riski arasındaki bağlantıya da dikkat çekiyor. Araştırmaya göre, 4–5 yaşlarında okula hazır olmayan çocukların 16–17 yaşlarında NEET grubunda bulunma olasılığı yaklaşık üç kat daha yüksek. Ancak bu bulgu, bu çocukların gelecekte mutlaka işsiz kalacağı anlamına gelmiyor. Erken destek, eğitimde yaşanan güçlükleri fark etmeye yardımcı olabilir. Bununla birlikte okulların, risk göstergelerini çocukların geleceğini belirleyen kesin hükümler gibi değerlendirmemesi gerekiyor. Kaynak: DWP – Young People and Work: Interim Report
Burada öğretmenlere yeni bir sorumluluk vermek kadar, bu sorumluluğu yerine getirebilmeleri için gereken desteği sağlamak da önemli. Okulların eğitim vermek, kariyer rehberliği sunmak ve sosyal riskleri tespit etmek gibi görevleri sınırsız bir kapasiteye sahip oldukları varsayımıyla genişletilemez.
3. Fırsat eşitliği
İş deneyimi bulmak bazen aile dostlarına, akrabalara veya ebeveynlerin profesyonel çevresine bağlı olabiliyor. Bu durumda güçlü bağlantıları olan öğrenciler daha kolay fırsat bulurken diğerleri kendi başlarına kapı açmaya çalışıyor.
Okul aracılığıyla sunulan ortak bir iş deneyimi sistemi, bu eşitsizliği azaltabilir. Ancak bunun için öğrencilerin yalnızca yerleştirme bulup bulmadığına değil, deneyimin niteliğine ve kimlerin bu fırsatlardan yararlanabildiğine de bakmak gerekir.
Erken yaşta destek sağlamakla çocukları gelecekteki başarısızlık ihtimaline göre etiketlemek arasında da önemli bir fark var. Risk göstergeleri, bir çocuğun hangi desteğe ihtiyaç duyduğunu anlamaya yardımcı olabilir; geleceğini önceden belirleyen bir hükme dönüşmemeli.
Kariyer eğitiminin asıl sınavı
Milburn’ün önerileri, okul ile iş dünyası arasındaki ilişkinin yeniden düşünülmesini gerektiriyor. Geleneksel yaklaşımda okul eğitim veriyor, aile fırsatlar arıyor, işveren ise işe alım zamanı geldiğinde adayın hazır olmasını bekliyor. Yeni yaklaşım, işverenlerin gençleri çalışma hayatına hazırlama sürecine daha erken katılmasını istiyor.
Ancak başarıyı yalnızca kaç okulun kariyer günü düzenlediği veya kaç öğrencinin işyerine gittiğiyle ölçmek yeterli olmayacak. Öğrencilerin ne öğrendiği, hangi geri bildirimi aldığı, deneyime erişimin ne kadar adil olduğu ve bunun eğitim ya da kariyer kararlarına nasıl yansıdığı da önemli.
İngiltere’de kariyer eğitimi tartışmasının merkezinde bu nedenle iki farklı soru var: Çocuklara çalışma hayatını daha erken tanıtmak mümkün mü? Ve bu tanışma, ailelerinin bağlantılarından bağımsız olarak bütün çocuklara gerçek fırsatlar sunabilir mi?
Çünkü bir çocuğa hangi meslekleri yapabileceğini göstermekle, o mesleklere ulaşabilmesi için gereken fırsatları sağlamak aynı şey değil.
Yorum ekle