İmzaladığınız O Madde Bir Sonraki İşinizi Şimdiden mi Seçti?

İş sözleşmesinin sonlarına doğru, maaşın ve yan hakların arasında kısa bir paragraf durur. Çoğu kişi onu okumadan imzalar. Sonra işten ayrılmak istediği gün o paragrafın ne kadar uzun olduğunu fark eder.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir; kendi sözleşmeniz için bir iş hukuku avukatına danışmanız en doğrusu olur.

1995’te Bir Futbolcu, 2026’da Bir Başbakan

1995’te Belçikalı futbolcu Jean-Marc Bosman’ın kazandığı dava, Avrupa’da sözleşmesi biten oyuncunun bonservis bedeli ödenmeden başka kulübe geçebilmesinin yolunu açtı. Otuz yılı aşkın süre sonra bu dava, hiç beklenmedik bir konuşmada yeniden anıldı.

BBC’nin 9 Ekim 2026 tarihli haberine göre İngiltere Başbakanı Andy Burnham, Manchester’daki bir iş zirvesinde iş sözleşmelerindeki rekabet yasağı maddelerinin “fazla ileri gittiğini” söyledi ve bunları kısıtlayacak yeni bir yasa sözü verdi. Burnham, yapmak istediği değişikliğin “inovasyon sektörü için Bosman kararı” olmasını umduğunu da ekledi.

Aynı habere göre hükümetin dayandığı araştırma, İngiltere’de yaklaşık 5 milyon işin bu tür maddelerle bağlı olduğunu ve maddelerin genellikle altı ay sürdüğünü tahmin ediyor. Ayrıntıların 28 Ekim’deki bütçeyle birlikte açıklanması bekleniyor. İşveren tarafı ise itirazlı: İngiltere İşe Alım ve İstihdam Konfederasyonu, bu maddelerin ticari sırları ve müşteri ilişkilerini korumakta “hayati bir rol” oynadığını savunuyor.

Rekabet Yasağı Tam Olarak Neyi Kilitliyor?

Rekabet yasağı, işten ayrıldıktan sonra belli bir süre eski işvereninizin rakibinde çalışmamanızı, rakip bir iş kurmamanızı ya da rakiple başka bir çıkar ilişkisine girmemenizi şart koşan maddedir. Kâğıt üzerinde şirketin müşteri listesini ve iş yapış biçimini korur. Pratikte ise çoğu zaman şunu yapar: Bildiğiniz işi, en iyi bildiğiniz sektörde yapmanızı bir süreliğine durdurur.

Burnham’ın konuşmasındaki iki tespit bu yüzden önemli. Ona göre bu maddeler bazı çalışanları işten ayrıldıktan sonra maaşsız kalmaya zorladı ve büyüyen şirketlerin yeni insan bulmasını zorlaştırdı. Yani mesele yalnızca çalışanın özgürlüğü değil. Yetenek bir şirkette kilitli kaldığında yeni kurulan şirket de o insana ulaşamıyor.

Sektör değiştirmek, eski bir şirkete dönmek ya da kendi işinizi kurmak gibi kararlar zaten yeterince zor. Eski şirkete geri dönen bumerang çalışanlar ya da freelance çalışmaya geçiş üzerine yazdıklarımda da gördüğünüz gibi, kariyerde hareket alanı genişledikçe seçenekler de artıyor. Rekabet yasağı ise bu hareket alanını sözleşme imzalandığı gün daraltıyor.

Türkiye’de Kural Ne Diyor?

Türkiye’de konu Türk Borçlar Kanunu‘nun 444 ile 447. maddeleri arasında düzenleniyor. Kanun bu maddeyi yasaklamıyor ama sıkı koşullara bağlıyor:

• Yazılı olmalı. 444. madde, işçinin rekabet etmemeyi “yazılı olarak” üstlenebileceğini söylüyor. Sözlü bir anlaşma ya da “zaten böyle yapılır” alışkanlığı yetmiyor.

• Her çalışana konamaz. Aynı maddeye göre yasak, ancak iş size müşteri çevresini, üretim sırlarını ya da işverenin işleri hakkında bilgi edinme imkânı veriyorsa ve bu bilgilerin kullanılması işverene önemli bir zarar verecek nitelikteyse geçerli.

Fiil ehliyetine sahip olan işçi, işverene karşı, sözleşmenin sona ermesinden sonra herhangi bir biçimde onunla rekabet etmekten, özellikle kendi hesabına rakip bir işletme açmaktan, başka bir rakip işletmede çalışmaktan veya bunların dışında, rakip işletmeyle başka türden bir menfaat ilişkisine girişmekten kaçınmayı yazılı olarak üstlenebilir.

Rekabet yasağı kaydı, ancak hizmet ilişkisi işçiye müşteri çevresi veya üretim sırları ya da işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkânı sağlıyorsa ve aynı zamanda bu bilgilerin kullanılması, işverenin önemli bir zararına sebep olacak nitelikteyse geçerlidir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, md. 444

• Yer, zaman ve iş türüyle sınırlı olmalı. 445. madde, yasağın çalışanın ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı biçimde tehlikeye atacak sınırlamalar içeremeyeceğini, süresinin de özel durumlar dışında iki yılı aşamayacağını belirtiyor. Aşırı bir yasağı hâkim kapsam ya da süre bakımından daraltabiliyor; bunu yaparken işverenin karşılığında bir ödeme üstlenip üstlenmediğine de bakıyor.

Rekabet yasağı, işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı olarak tehlikeye düşürecek biçimde yer, zaman ve işlerin türü bakımından uygun olmayan sınırlamalar içeremez ve süresi, özel durum ve koşullar dışında iki yılı aşamaz.

Hâkim, aşırı nitelikteki rekabet yasağını, bütün durum ve koşulları serbestçe değerlendirmek ve işverenin üstlenmiş olabileceği karşı edimi de hakkaniyete uygun biçimde göz önünde tutmak suretiyle, kapsamı veya süresi bakımından sınırlayabilir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, md. 445

• Bedeli var. 446. maddeye göre yasağa aykırı davranan çalışan, işverenin bundan doğan zararını gidermek zorunda. Sözleşmede bir ceza tutarı yazıyorsa kanunun genel kuralı devreye giriyor: aynı kanunun 182. maddesi hâkimin aşırı bulduğu ceza koşulunu kendiliğinden indireceğini söylüyor.

Rekabet yasağına aykırı davranan işçi, bunun sonucu olarak işverenin uğradığı bütün zararları gidermekle yükümlüdür.

Yasağa aykırı davranış bir ceza koşuluna bağlanmışsa ve sözleşmede aksine bir hüküm de yoksa, işçi öngörülen miktarı ödeyerek rekabet yasağına ilişkin borcundan kurtulabilir; ancak, işçi bu miktarı aşan zararı gidermek zorundadır.

İşveren, ceza koşulu ve doğabilecek ek zararlarının ödenmesi dışında, sözleşmede yazılı olarak açıkça saklı tutması koşuluyla, kendisinin ihlal veya tehdit edilen menfaatlerinin önemi ile işçinin davranışı haklı gösteriyorsa, yasağa aykırı davranışa son verilmesini de isteyebilir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, md. 446

Hâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, md. 182, üçüncü fıkra

• Kendiliğinden bitebilir. 447. madde iki durumu sayıyor: işverenin yasağı sürdürmekte gerçek bir yararı kalmamışsa ya da sözleşme haklı bir sebep olmadan işveren tarafından veya işverene yüklenebilecek bir nedenle çalışan tarafından feshedilmişse yasak sona eriyor. Anayasa Mahkemesi de 2023/153 esas sayılı kararında bu dört maddenin yapısını aynı şekilde özetliyor.

Rekabet yasağı, işverenin bu yasağın sürdürülmesinde gerçek bir yararının olmadığı belirlenmişse sona erer.

Sözleşme, haklı bir sebep olmaksızın işveren tarafından veya işverene yüklenebilen bir nedenle işçi tarafından feshedilirse, rekabet yasağı sona erer.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, md. 447

Kısacası Türk hukuku, İngiltere’nin şimdi tartıştığı sınırların bir kısmını zaten kanuna yazmış durumda. Ama kanundaki sınır, sözleşmedeki cümlenin kendiliğinden düzeleceği anlamına gelmiyor. Aşırı bir madde ancak itiraz edildiğinde, çoğu zaman da mahkemede daralıyor. O güne kadar madde, kâğıt üzerinde olduğundan daha güçlü bir caydırıcı olarak çalışıyor.

Okyanusun Öbür Yakasında Yasak Neden Yürürlüğe Giremedi?

ABD bu tartışmanın tersten bir örneği. Federal Ticaret Komisyonu (FTC) 2024’te çalışanlar için rekabet yasaklarını neredeyse tamamen yasaklayan bir kural çıkardı. Kural hiç yürürlüğe giremedi: Teksas’taki federal mahkeme onu iptal etti, FTC’nin yeni yönetimi 5 Eylül 2025’te itirazlarını geri çekti ve kural 12 Şubat 2026’da resmen mevzuattan çıkarıldı. Bugün ABD’de konu yine eyalet yasalarına kalmış durumda.

İki ülkenin hikâyesi aynı soruya çıkıyor: Bu dengeyi kim kuracak? İngiltere bunu yeni bir yasayla yapmaya hazırlanıyor. ABD’de tek bir genel kural denemesi mahkemeden dönünce iş eyaletlere kaldı. Türkiye’de ise kural yazılı, ama işletilmesi büyük ölçüde çalışanın itiraz etmesine bağlı.

İmzalamadan Önce Kendinize Sormanız Gereken Yedi Soru

1. Madde gerçekten yazılı ve imzalı mı? İç yönetmelikte geçen bir cümle ile sizin imzaladığınız bir madde aynı şey değil.
2. Rolünüz müşteri ya da sır bilgisine erişim sağlıyor mu? Böyle bir erişiminiz yoksa maddenin dayanağı zayıflıyor.
3. Hangi şehir veya ülke? “Türkiye genelinde” ya da “dünya genelinde” gibi geniş bir alan, işin gerçek kapsamıyla örtüşüyor mu?
4. Ne kadar süre? İki yılı aşan bir süre yazıyorsa bunun özel bir gerekçesi var mı?
5. Hangi iş? “Benzer faaliyet gösteren her şirket” ile “doğrudan rakip olan şu sektör” arasında çok fark var. Ne kadar belirsizse o kadar soru sorun.
6. Karşılığında ne alıyorsunuz? Yasak süresince bir ödeme öngörülüyor mu? Hâkim, yasağı değerlendirirken bu karşılığa da bakıyor.
7. Ceza tutarı ne kadar? Maaşınızla orantısız bir rakam yazıyorsa bunu imzadan önce konuşmak, sonradan mahkemede indirtmeye çalışmaktan çok daha kolay.

Bu soruların hiçbiri sizi zor bir aday yapmaz. İşe alım görüşmelerinde maaşı pazarlık etmek nasıl normal kabul ediliyorsa, ayrıldıktan sonraki iki yılınızı pazarlık etmek de o kadar normal.

Sözleşmenin En Kısa Paragrafı

Büyük İstifa döneminde milyonlarca insan işini değiştirmenin ne kadar mümkün olduğunu gördü. Rekabet yasağı ise tam tersini hatırlatıyor: Bazen bir işten ayrılma kararınızı, aylar hatta yıllar önce imzaladığınız tek bir paragraf belirliyor.

Bosman kararından önce futbolcular da sözleşmeleri bittiğinde özgür olduklarını sanıyordu. Bir dahaki iş sözleşmenizde maaş satırından sonra o kısa paragrafa da aynı dikkatle bakmayı unutmayın.