İçindekiler
Evini boyatmış herkes ustalardan şu cümleyi duymuştur: “Önce bu duvarı kazımamız lazım. Sıfırdan yapsak daha kolaydı.” Duvar uzaktan temiz durur. Yaklaşınca fırça izleri, kabarmış macun ve prizdeki boya lekeleri sırıtır. Acele çıkan iş, arkadan gelen ustaya iki kat zahmet bırakır. Bugün ofislerde de uzaktan bitmiş görünen böyle duvarlar var. Bunlar bazen rapor ve sunum, bazen de e-posta veya kod olarak önümüze çıkıyor.
Kolaylaşan kısım ve uzayan kısım
Altı farklı bölgede yapay zekâ kullanan 8.316 çalışan yeni bir ankete katıldı. ABD, İngiltere ve Avrupa’yı da kapsayan bu araştırma, üretim ile kontrol arasındaki makası gösteriyor. TechRadar’ın aktardığı verilere göre katılımcıların yüzde 62’si artık belge ve kodları daha kolay hazırlıyor. Ancak iş masadan çıktıktan sonra tablo tersine dönüyor.
Çalışanların yüzde 34’ü yapay zekâ çıktısını hiç okumadan başkasına gönderiyor. Katılımcıların yüzde 48’i önüne düzeltme isteyen yapay zekâ destekli işler geldiğini belirtiyor. Yüzde 43’lük kesim ise bu işleri baştan yazmak zorunda kalıyor. Üstelik yüzde 39’una göre çıktıyı kontrol etmek, sıfırdan yazmaktan uzun sürüyor. Çalışanların yüzde 41’i de doğrulama ve inceleme yükünün arttığını söylüyor.

Hazırlayanın kazandığı yarım saat buharlaşmıyor. Bu süre, metni okuyup düzelten kişinin gününden eksiliyor.
Faturayı çoğu zaman okuyan kişi ödüyor
Stanford Üniversitesi araştırmacıları ve bir koçluk ekibi bu duruma “workslop” adını veriyor. Harvard Business Review’da yayımlanan çalışma kavramı net biçimde tanımlıyor. Biçimi düzgün ama içi boş slaytlar veya bağlamsız özetler iş sürecini hiç ilerletmiyor. Bu ham içerikler tüm yükü bir sonraki çalışana yıkıyor. İşi teslim alan kişi ya metni toparlamaya çalışıyor ya da her şeye baştan başlıyor.
ABD’de 1.150 tam zamanlı çalışan bu araştırmaya yanıt verdi. Katılımcıların yüzde 40’ı son bir ayda böyle ham içerikler aldığını söylüyor. Çalışanlar her bir içerikle ortalama 1 saat 56 dakika uğraşıyor. Sürecin ağır bir itibar maliyeti de var. Katılımcıların yaklaşık yarısı, bu ham çıktıları gönderen iş arkadaşını artık daha az güvenilir buluyor.
Kontrol kuralı olmayan ofiste kim bakıyor?
TechRadar’ın paylaştığı ankete göre katılımcıların yüzde 58’inin şirketinde hiçbir yapay zekâ denetim kuralı yok. Kural olmayınca sorumluluk bulanıklaşıyor. Hazırlayan kişi “nasılsa birisi bakar” diyerek dosyayı yolluyor. Okuyan kişi de “hazırlayan kontrol etmiştir” diyerek metni geçiyor. Sonuçta hatalı bir rakam sunumdan doğrudan yönetim toplantısına sızıyor. Bu tablo, kimse itiraz etmediği halde batan projeleri anlatan yazıdaki düzene çok benziyor. Herkes bir başkasının baktığını varsayıyor ve uyarıları kimse okumuyor.
Türkiye’de yük hangi masada birikiyor?
Türkiye’deki ofislerde onay zinciri tek bir dar boğazdan geçer. Ekip lideri veya müdür görmeden hiçbir dosya müşteriye gitmez. Eskiden bir uzman haftada iki rapor çıkarırdı. Şimdi yapay zekâ sayesinde aynı masaya günde beş taslak bırakıyor. Üretim hızlanıyor ama onay makamındaki kıdemli çalışanın mesaisi hâlâ sekiz saat. Sonuçta müşteri sunumları, sözleşmeler ve bütçe yorumları aynı masada üst üste yığılıyor.
Üstelik Türkçe çalışan ekipler ikinci bir mesai daha harcıyor. Yapay zekâ İngilizce düşünüp Türkçe yazıyor. Metinler “kritik rol oynamaktadır” veya “bu bağlamda ele alındığında” gibi kalıplarla doluyor. Kimsenin gerçek hayatta kurmadığı bu cümleleri ayıklamak, metni sıfırdan yazmaktan uzun sürüyor. Dosya uzaktan hazır görünüyor ama müşteriye o haliyle gönderilemiyor.
Bu yükü hafifletmek için ne yapılabilir?
Uzun politika belgeleri yazmaya gerek yok. Pazartesi sabahı ekipte şu dört net kuralı devreye alabilirsiniz:
- Etiket kuralı koyun: Gönderici e-postanın veya dokümanın başına “[YZ Taslağı – Veriler Kontrol Edildi]” notunu düşsün.
- Kaynak bağlantısını şart koşun: Metindeki her rakam ve tarihin yanına doğrudan ana kaynağın linkini ekleyin. Kaynağı olmayan veriyi taslaktan silin.
- “Ham çıktı” iade hakkı tanıyın: Okuyan kişi ilk iki paragrafta düzeltilmemiş çeviri dili görürse dosyayı okumadan geri çevirsin.
- İlk onay süresini ölçün: Taslağın kaç dakikada çıktığına değil, revize almadan onaylanıp onaylanmadığına bakın.
Kolay kazanılan zaferin yöneticiyi neden yanılttığını anlatan yazı da aynı yanılgıya dikkat çekiyor. İki dakikalık bir taslak üç el değiştirip iki saat boyunca düzeltme masasında kalabilir. Dosyayı göndermeden önce kendi kendinize şu soruyu sorun: “Bu metni ben teslim alsam sıfırdan yazmak ister miydim?”






Add comment